+48 600 427 868 perkun@krutynia.com.pl

O Krutyni

Krutyń


Krutyń – wieś nad malowniczą rzeczką Krutynia – najpiękniejszym szlakiem kajakowym w Polsce a jak niektórzy twierdza w Europie.

Na południowym krańcu powiatu Mrągowskiego wśród rozległych lasów stanowiących Puszczę Piską z dala od miasta znajduje się zagubiona wśród lasów miejscowość Krutyń. Krutyń – wieś położona malowniczo nad przepiękną rzeką Krutynią . Cała długość tej rzeki wysadzana jest z obu jej stron liściastymi drzewami, które swój cień rzucają na gładką tafle rzeczną. Głębokość rzeki wynosi przeciętnie 65 cm, dno ma porośnięte wodorostami i liliami wodnymi, a brzegi są dostępne, piaszczyste. Na wiosnę w niej mnóstwo ryb i raków, stanowi więc miejsce wypoczynku i przyjemności wszystkich uprawiających sport wędkarski i wodny. Nad brzegiem rzeki prowadzi ładna, osłonięta cieniem drzew alejka. Około 500 m za wsią równomiernie we wszystkich kierunkach są lasy mieszane z przewagą dębów. Dzięki swemu położeniu Krutyń jest miejscowością wczasową.” Tak pięknie została opisana Krutyń w Kronice szkolnej w 1957 roku.
Zachowała się tu urocza, choć nieco chaotyczna drewniana zabudowa. Niewielkie parterowe chaty, niektóre ozdobione gankiem i okiennicami, stoją zwrócone szczytami lub kalenicami do krętych uliczek. W dawnej stodole z końca XIX w. obecnie mieści się poczta

Historia


Nazwa wsi Krutyń została zapożyczona od rzeki noszącej teraz oficjalną nazwę Krutynia. Na mapie Narońskiego z 1663r. Figuruje ona jako ,,Krutynia”. Jest to nazwa pochodzenia staropruskiego – język ten był spokrewniony z językiem litewskim.

Nazwa ta oznacza ,,rzekę wartką i krętą” , a nie jak niektórzy mylnie etymologizują , nazywając ją ,,krótką”.

Początek miejscowości Krutyń sięga odległych czasów. Powstała ona za wielkiego mistrza krzyżackiego, Fryderyka z Myśnii [Friedrich von Meissen], około 1500r.joko obronna stanica myśliwska w puszczy ,należącej wówczas do wujostwa siesieńskiego. Stanica została później przebudowana na zameczek myśliwski, w którym schronił się w czasie panującej w prusiech dżumy, Książe Albrecht w r.1527. Zameczek ten figuruje też na mapie Prus C. Hennenbergera z r.1576.Następnie przebywał tam kilkakrotnie kurfirst Jerzy Wilhelm w 1620r., a potem w 1621r., także dwukrotnie w 1627r. oraz w1629r.Było to w okresie wojny trzydziestoletniej , rozgrywającej się również na terenie Brandenburgii. O istnieniu zameczka w Krutyni wspomniano w tedy jeszcze w r.1674.

Około 1651r.zameczek stanowił siedzibę nadleśniczego , do którego funkcji należało nadzorowanie wszystkich lasów obwodzie kapitanatu siesieńskiego. W tym okresie wzmogła się intensywna eksploatacja puszczy celem pomnożenia dochodów państwowych. Powstały wtedy liczne smolarnie ,budy potażowe. Obok siedziby nadleśniczego powstała niewielka osada, zamieszkała przez drwali, traczy, smolarzy i innych pracowników leśnych.

W okresie późniejszym , bo dopiero ok.1751 zlecono hutnikowi Grzegorzewskiemu założenie huty szkła nad rzeką Krutynią ,która istniała tylko do 1776r.Nazwano ją Krutyńską Szklarnią , która stanowiła zaczątek późniejszej wsi Stara Ukta .

Osada Krutyń była w 1782r. nadal siedzibą nadleśnictwa i podleśnictwa , liczyła 16 dymów . W pobliżu tej osady istniała wówczas Krutyńska Karczma z 1 dymem , a dalej w dół rzeki Krutyński Piecek z 3 dymami.

W roku 1818 osada Krutyń liczyła 27dymów i 151 mieszkańców , Krutyński Piecek -7 dymów i33 mieszkańców , a Krutyńska Szklarnia [późniejsza Stara Ukta]-30 dymów 299 mieszkańców .

Wszystkie wymienione wioski zostały potem wydzielone spod administracji leśnej i uznane za samoistne gminy polityczne . I tak Krutyń i Krutyński Piecek w r.1874, zaś Ukta [Stara i Nowa] nieco wcześniej , bo 1806r.]

Wieś Krutyń w roku 1939 liczyła 436 mieszkańców.

W 1934 r. Krutyń odwiedził Melchior Wańkowicz, który wraz z córeczką – Tirliporkiem – spędzał na Mazurach wakacje uwiecznione w powieści Na tropach Smętka.

We wsi Krutyń mieszkał Karol Małłek (1898-1969) mazurski pisarz i badacz folkloru, który zanotował wiele zwyczajów związanych z dożynkami i mazurską „jutrznią na gody”, odpowiednikiem ogólnopolskich jasełek. Małłek jest autorem powieści „Dąb nad Mukrem” i „2 Mazur do Verdun”.

Rzeka Krutynia i Jezioro Krutyńskie


Najpiękniejsze chyba zakątki Mazur znajdują się nad rzeką Krutynią (ok. 100 km długości), która wraz 17 jeziorami tworzy popularny szlak kajakowy. Szlak zaczyna się na Jeż. Warpuńskim na Pojezierzu Mrągowskim i prowadzi wśród morenowych pagórków do Jeż. Krutyńskiego, z którego wypływa właściwa Krutynią. Rzeka przecina Puszczę Piska i wpada do jeż. Bełdany. Do jeziora prowadzi malownicza ścieżka przyrodnicza, która biegnie wzdłuż brzegów malowniczo wijącej się Krutyni. Wysokie brzegi porośnięte są starymi sosnami i dębami, tworzącymi nad dróżką zielony tunel. Do przejścia w sumie 4 km. Jezioro i odcinek rzeki wchodzą w skład rezerwatu Krutynią (273 ha), w którym występują grądy (lasy z przewagą grabów) i lasy mieszane. Ciekawostką są rośliny wodne: gąbka słodkowodna i krasnorost.

Na płytkim Jeż. Krutyńskim (55 ha) o regularnych brzegach i wydłużonym kształcie latem kwitną żółte grążele.

Polecamy także oferte spływów kajakowych ze strony krutynia kajaki